Okul Öncesi ve İlkokul Öğretmenlerinin Perspektifinden Nöroeğitim İlkelerinin Uygulanmasını Kolaylaştıran veya Engelleyen Faktörler
Giriş
Son yirmi yılda nörobilim ve bilişsel psikolojiden elde edilen yöntemler, öğrenmenin bilişsel ve beyinle ilgili süreçlerini incelemek için kullanılmaktadır. Bu çalışmaların, öğretmenlerin öğretim tekniklerini geliştirme, öğrencilerin öğrenme güçlüklerini daha iyi anlama ve akademik başarıyı artırma potansiyeline sahip olduğu belirtilmektedir. Buna rağmen nöroeğitim alanındaki araştırma bilgileri, öğretmen yetiştirme programlarına sınırlı düzeyde entegre edilmekte ve öğretmenlerin bu bilgiye erişimi çoğunlukla konferans, seminer gibi bireysel girişimlerle kısıtlı kalmaktadır. Öğretmenlerin nöroeğitim araştırmalarını ne düzeyde benimsedikleri, sınıf uygulamalarına nasıl yansıttıkları ve bu süreçte hangi engellerle karşılaştıkları konusunda literatürde bir boşluk bulunmaktadır. Bu doğrultuda mevcut çalışma, öğretmenlerin nöroeğitim ilkelerini sınıf içerisinde hayata geçirme deneyimlerine odaklanmaktadır.
Amaç
Bu çalışmanın temel amacı, okul öncesi ve ilkokul öğretmenlerinin nöroeğitim ilkelerini sınıf uygulamalarına aktarırken karşılaştıkları engelleyici ve kolaylaştırıcı faktörleri belirlemektir. Çalışma ayrıca, öğretmenlerin bu ilkeleri uygulama deneyimlerini ve öğrencilerin öğrenme sürecine ilişkin gözlemlerini ortaya koymayı hedeflemektedir.
Yöntem
- Araştırma Deseni: Çalışma, mesleki öğrenme toplulukları kapsamında yürütülen küçük ölçekli nitel bir araştırma olarak tasarlanmıştır.
- Katılımcılar: Araştırmaya Kanada’nın Montreal bölgesinden bir devlet okulunda görev yapan 10 öğretmen katılmıştır. Katılımcılar iki hizmet içi eğitim sınıfı oluşturmuştur: Biri okul öncesi öğretmenleri, diğeri 1 ve 2. sınıf öğretmenleri. Öğretmenlerin mesleki deneyimleri ve nöroeğitim bilgileri farklılık göstermektedir.
- Uygulama Süreci: Her sınıf için Eylül, Kasım ve Mart aylarında üç yarım günlük oturum düzenlenmiştir. Her oturum üç aşamadan oluşmuştur: Önceki oturumda ele alınan ilkelerin sınıfta nasıl uygulandığının tartışılması, yeni nöroeğitim ilkeleri ve bu ilkelere dayalı öğretim stratejilerinin değerlendirilmesi, öğretmenlerin bir sonraki oturuma kadar uygulayacakları stratejileri belirlemesi. Oturumlarda nöroeğitim ilkeleri araştırma bulgularıyla birlikte sunulmuş ve sınıfta doğrudan uygulanabilecek örnek stratejiler paylaşılmıştır. Bu ilkeler şunlardır:
- Tekrarlanan nöronal aktivasyon
- Aktif öğrenme
- Aralıklı öğrenme
- Geri bildirimi etkili biçimde kullanma
- Gelişim zihniyeti oluşturma
- Nöromitler
- Veri Toplama: Veriler, yarı yapılandırılmış grup tartışmalarının ses kayıtlarının çözümlenmesiyle elde edilmiştir. Tartışmalar, öğretmenlerin bu eğitimden öğrendiklerini uygulama deneyimlerini, karşılaştıkları engelleri ve uygulamalarını kolaylaştıran unsurları paylaşmalarını içermektedir. Tüm oturumlar kayıt altına alınmıştır.
- Veri Analizi: Tartışma kayıtları yazıya dökülmüş ve NVivo yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. Veriler tümevarımsal bir yaklaşımla kodlanmış; analiz sürecinde yeni temalar ortaya çıktıkça kodlama çerçevesi genişletilmiştir.
Temel Bulgular
- Genel Engelleyici Faktörler
Öğretmenler nöroeğitim ilkelerinin uygulanmasını zorlaştıran çeşitli genel faktörler belirtmiştir:
- Sınıf yönetimi ve öğrencilerin davranışlarını düzenleme gereksinimi
- Heterojen öğrenci gruplarının farklı ihtiyaçları
- Müfredatın yoğunluğu ve zaman yetersizliği
- Ders ve çalışma kitaplarının kısıtlayıcı yapısı
- Yeni öğretim stratejilerine aşinalık eksikliği
- Yetersiz destek ve nitelikli personel eksikliği
- İlkelere Özel Engeller
Bazı engeller belirli nöroeğitim ilkelerine özgüdür:
- Çalışma kitaplarının yapısı, tekrarlı uygulama ve aralıklı öğrenme ilkeleriyle uyumlu değildir.
- Davranış ve materyal yönetimi, aktif öğrenme uygulamalarını zorlaştırmaktadır.
- Çocukların düşük özerklik düzeyi, aktif öğrenmeyi sınırlandırmaktadır.
- Aşırı zor veya karmaşık etkinlikler, geri bildirimin etkinliğini azaltmaktadır.
- Kolaylaştırıcı Faktörler
Kolaylaştırıcı faktörler sınırlı sayıda ifade edilmiştir. Özellikle geri bildirimi en üst düzeye çıkarma ilkesinde şu unsurlar kolaylaştırıcı olarak belirtilmiştir:
- Okul öncesi sınıf düzeninin anlık geri bildirime olanak tanıması
- Öğretmenin sınıf içinde dolaşarak geri bildirim vermesi
- Amaç odaklı etkinliklerin yapılması
- Küçük gruplar hâlinde çalışılması
- Öğretmen İnançları ve Algıları
- Bazı öğretmenler, nöroplastisiteye rağmen bazı çocukların gelişiminin erken dönemde sabitlenmiş olabileceği izlenimini dile getirmiştir.
- Öğretmenler, günümüzde bazı çocukların özellikle öz düzenleme becerisinde zorlandığına yönelik gözlemlerini paylaşmıştır.
- Öğretmenlerin bazıları, ekran kullanımının beyin gelişimi üzerindeki olası etkilerini sorgulamıştır.
- Aynı zamanda beyinle ilgili bilginin sınırlı olması, öğretmenlerin nöromitlere inanma eğilimini artırabilmektedir.
- Algılanan Öğrenme Çıktıları
Öğretmenler bazı ilkelerin öğrenciler üzerindeki etkilerini gözlemlediklerini belirtmişlerdir:
- Tekrarlanan Nöronal Aktivasyon: Tekrar yoluyla yapılan etkinliklerin öğrenmeyi desteklediğini ifade etmişlerdir.
- Aralıklı Öğrenme: Öğrenmenin üzerinden vakit geçse bile öğrencilerin bazı şeyleri iyi hatırladıklarını bildirmişlerdir.
- Geri Bildirimi Etkili Biçimde Kullanma: Öğretmenler, ayrıntılı geri bildirimin kısa vadede gözle görülür bir fark yaratmadığını belirtmiştir.
- Öğretmen Özellikleri ile İlişki
- Sınıf düzeyi, öğretmenlerin deneyim süresi ve ön bilgi düzeyi gibi değişkenlerin, belirlenen kolaylaştırıcı ve engelleyici faktörlerle ilişkili olmadığı saptanmıştır.
Sonuç
Bu çalışma, nöroeğitim ilkelerinin sınıf uygulamalarına aktarılmasının sınıf yönetimi, müfredat yoğunluğu, zaman yetersizliği ve mevcut öğretim materyallerinin yapısına yönelik genel engellerin yanı sıra ilkelere özgü zorluklardan da etkilendiğini ortaya koymaktadır. Öğretmenler, tekrarlanan nöronal aktivasyon (tekrarlı yapılan etkinliklerin öğrenmeyi güçlendirmesi) gibi bazı ilkelerin etkilerinin öğretmenler tarafından daha kolay gözlemlendiğini, bazılarında ise kısa vadede belirgin bir değişim fark edilmediğini belirtmektedir. Aynı zamanda, öğretmenlerin inanç ve algıları, bu ilkelerin uygulanmasını etkileyen önemli bir faktör olmuştur. Bu durum, nöroeğitim ilkelerinin sınıfa aktarılmasının yalnızca kuramsal bilgiye değil, sınıfın bağlamsal koşullarına ve öğretmenlerin uygulama deneyimlerine de bağlı olduğunu göstermektedir. Belirli bir okul bağlamındaki öğretmenlerin deneyimlerine dayanan bu çalışma genelleme amacı taşımamakta; ancak nöroeğitim temelli uygulamaların sınıfa aktarılmasını destekleyecek düzenlemeler için yol gösterici bulgular sunmaktadır.
Kaynak: Bélanger, É., McMullin, S., Hould, E., Brault Foisy, L.-M., & Masson, S. (2025). Factors that facilitate or impede the implementation of neuroeducational principles: Perspectives from preschool and primary school teachers. Mind, Brain, and Education, 19(2), 83–89. https://doi.org/10.1111/mbe.70004