İlk Kez Anne-Baba Olacak Çiftlerde Ortak Ebeveynlik Beklentileri: Ülkeler Arası Nitel Bir Çalışma

Ortak ebeveynlik, ebeveynler arasında sorumlulukların paylaşımı ve iş bölümü olarak tanımlanmaktadır. Literatürde, ebeveynliğe geçiş sürecinde ortak ebeveynliği şekillendiren birbirine bağlı dört faktör vurgulanmaktadır: ülkenin cinsiyet ve bakım rejimi ile ebeveyn rollerine ilişkin değerler, kurumsal ebeveynlik ve çocuk bakımı desteği, hâkim iş kültürü ve ebeveynlik kültürü, bireyci veya kolektivist değerlere bağlılık. Bu çalışma, bu dört faktör temelinde anne-baba adaylarının ortak ebeveynlik kalıplarını, beklenti ve endişelerini karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Çalışma kapsamında incelenen üç ülke (Finlandiya, Japonya ve Portekiz), söz konusu faktörler açısından birbirinden farklılık taşıması ve farklı sosyokültürel bağlamlara sahip olması nedeniyle karşılaştırmalı bir analiz yapma imkânı sağlamıştır. Bu üç ülke özelinde, anne-baba adaylarının karşılıklı destek temelinde olumlu bir ortak ebeveynlik beklentisine sahip olacakları varsayılmıştır.

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Finlandiya, Japonya ve Portekiz’deki ebeveyn adaylarının gelecekteki ortak ebeveynliklerine dair beklentilerini ve endişelerini kıyaslamak ve bu kıyaslama doğrultusunda ortak ebeveynliğe ilişkin mevcut bilgileri genişletmektir. Bu amaç doğrultusunda ele alınan araştırma soruları şu şekildedir: 

1. Finlandiya, Japonya ve Portekiz’deki anne-baba adayları, gelecekteki ebeveynlikleri hakkında ne tür beklentilere sahipler? Gelecekteki ebeveynlikte ne tür örüntüler bulunabilir?
2. Bu örüntüler, üç ülke arasında ne ölçüde benzer ve farklıdır?

Yöntem

Metodoloji

Nitel araştırma yönteminin benimsendiği bu çalışmada, yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ülkeler arası bir yaklaşımın benimsenmesi, görüşme soruları hazırlanırken kültürel çeşitliliğin göz önünde bulundurulmasını gerekli kılmıştır.

Veri Toplama

Üç ülkedeki katılımcılar, kentsel bölgelerden seçilmiş; bu kapsamda doğum klinikleri, aile eğitimi sınıfları ve sosyal medya platformları aracılığıyla katılımcılara ulaşılmıştır. Her ülkeden 30 çift araştırmaya dâhil edilmiştir. Her çift üyesi ile bireysel görüşmeler yapılmış, katılımcılar için takma isimler kullanılmıştır.

Veri Analizi

Bu çalışmada verilerin analizi için tematik analiz yaklaşımı kullanılmıştır. Analiz süreci, ülkelerdeki araştırma ekiplerinin hem kendi içinde hem de birbirleri arasında yinelemeli bir süreç olarak yürütülmüştür. Bu doğrultuda her ülkedeki araştırma ekibi, önce beş çiftin görüşmelerini inceleyerek analiz kapsamını birlikte tartışmıştır. Finlandiya’daki ekip 10 görüşmeye dayanarak ön bir kodlama çerçevesi oluşturmuş; diğer ülkeler kendi verilerine göre alt temalarda değişiklikler önermiştir. Analiz, ülke başına incelenen görüşme sayısının 20’ye çıkarıldığı birkaç tur boyunca sürdürülmüş ve bu süreçte temalar üzerinde uzlaşı sağlanmıştır.

Bulgular

Tematik analiz sonucunda ortak ebeveynliğin boyutlarını tanımlayan beş tema ortaya çıkmıştır: 

1. Sorumlulukların paylaşılması
2. Duygusal ve pratik destek
3. Çocuk yetiştirme konusunda anlaşma
4. Birliktelik ve bireysel zaman
5. Ebeveynlerin çocuk bakımı ve yetiştirme sürecine katılımı

1. Tema: Sorumlulukların Paylaşılması

Bu tema, üç ülkede de en çok bahsedilen konu olup dört alt temadan oluşmuştur: iş yüklerinde eşitlik beklentisi, birincil bakıcı olarak annenin önceliğine dayalı paylaşım, gelir sağlayıcı olarak babanın önceliğine dayalı paylaşım, birbirlerinin yeteneklerine dayalı paylaşım. Bu çerçevede Finlandiyalı (%65) ve Portekizli (%63) ebeveyn adayları sorumlulukların eşit paylaşımı konusunda güçlü bir istek belirtirken, Japon ebeveynlerde bu oran daha düşük (%30) kalmıştır. Japonya’da babanın iş yükü ve annenin birincil bakım veren olması gibi geleneksel modeller ve cinsiyete dayalı iş bölümü daha yaygın bir beklenti olarak öne çıkmıştır. Finlandiya ve Portekiz’deki katılımcılar ise anne-baba arasında eşitlik beklentisi taşımakla birlikte, anneyi birincil bakım sağlayıcı olarak görme eğilimini de sürdürmüştür.

2. Tema: Duygusal ve Pratik Destek

Bu tema, Finlandiyalı ve Portekizli ebeveynlerin çoğu tarafından belirtilmiştir ve üç alt temadan oluşmuştur: duygusal destek beklentisi (konuşma, dinleme), pratik destek beklentisi (yardım etme, çocuk bakımında sırayla görev alma) ve finansal destek beklentisi (para kazanma). Finlandiya (%83) ve Portekiz’de (%83) duygusal destek beklentisi oldukça yüksek iken, Japonya’da destekle ilgili söylemler diğer iki ülkeye kıyasla daha düşük çıkmıştır. Japon ebeveynlerin %35’i eşlerinden destek almayı beklemiş, %25’i ise pratik veya finansal destek beklentilerini ifade etmiştir. 

3. Tema: Çocuk Yetiştirme Konusunda Anlaşma

Bu tema, çocuk yetiştirme değerleri ve hedefleri üzerinde katılımcıların birbirleriyle anlaşma durumlarını kapsamıştır. Katılımcıların çoğu büyük konularda uzlaşacaklarına inanmış ve anlaşmazlıkları konuşarak çözeceklerini düşünmüşlerdir. Çocuk yetiştirme konusundaki anlaşma beklentisi Japon (%90) ve Portekizli (%88) katılımcılarda daha yüksek iken, Finlandiyalı katılımcılarda (%58) daha düşük çıkmıştır. Müzakare yoluyla çözülemeyecek anlaşmazlıklar hususunda endişe duyma durumu ise Finlandiyalı katılımcılar arasında %20, Japon katılımcılarda %32 ve Portekizli katılımcılar arasında %23 oranında ifade edilmiştir.

4. Tema: Birliktelik ve Bireysel Zaman

Bu tema, birliktelik beklentisi ve kendine zaman ayırma olmak üzere iki alt temadan oluşmuştur. Üç ülkede anne-baba adaylarının yaklaşık yarısı (%46), güçlü bir ekip ruhu ve ortak ebeveynlik anlayışıyla birlikte hareket etme isteği göstermiştir. Katılımcılar, bu durumu “takım oyunu” veya “iki kişilik gösteri” gibi metaforlarla ifade etmiştir. Öte yandan, özellikle Finlandiyalı ve Japon katılımcılar, bebek doğduktan sonra kendilerine zaman ayırabilme konusundaki endişelerini ve isteklerini de dile getirmişlerdir.

5. Tema: Ebeveynlerin Çocuk Bakımı ve Yetiştirme Sürecine Katılımı

Bu tema, her iki ebeveynin çocuk bakımı ve yetiştirme sürecine katılımına yönelik beklenti ile ebeveynin kendi rolünü üstlenme isteği olmak üzere iki alt temadan oluşmuştur. Finlandiyalı katılımcılar (%38) çoğunlukla her iki ebeveynin bu sürece katılımını isterken, Japonya ve Portekiz’de her iki alt tema hemen hemen eşit şekilde ifade edilmiştir. Ebeveyn adayları genel olarak eşit katılımın önemini vurgulamıştır. 

Sonuç

Bu çalışma, üç farklı sosyokültürel bağlamı karşılaştırarak ortak ebeveynlik kalıplarına ilişkin yeni bir anlayışa katkı sağlamıştır. Bulgular, ebeveyn iş birliğinin anne-baba adayları için önemli olduğunu tespit etmiş; anne-baba adaylarının plan ve kararlarını müzakere yoluyla veya geleneksel modelleri izleyerek nasıl gerekçelendirdiklerini açıklamıştır. Katılımcıların geleneksel ve modern ortak ebeveynlik biçimleri ile bireysel, çift ve aile bakış açıları arasında nasıl bir denge kurdukları da gözlemlenmiştir. Sosyokültürel bağlamın etkisi, ülkeler arasında sorumluluk paylaşımı ve karşılıklı destek beklentilerinde belirgin farklılıklar biçiminde yansımıştır. Özellikle Japonya’da yoğun çalışma kültürü ve annenin birincil bakıcı rolünün ortak ebeveynliğin önünde engel oluşturduğu, baba adaylarının çocuk bakımına katılım beklentisinin hem kendilerinde hem de eşlerinde düşük kaldığı belirlenmiştir. Çalışma, çoğunlukla nicel yöntemlere dayanan ortak ebeveynlik araştırmalarına nitel bir perspektiften katkı sunmuş ve ortak ebeveynliğin ülkeler arası ölçümünde karşılaşılan zorlukları ortaya çıkarmıştır.

Kaynak: Rönkä, A. K., Böök, M. L., Matias, M., Garraio, C., Ranta, M., Kekkonen, M., … Malinen, K. (2026). Prospective Coparenting Among First-Time Expectant Parents: A Cross-National Qualitative Study. Parenting, 1–26. https://doi.org/10.1080/15295192.2026.2620785