COVID-19 Pandemisi Sürecinde Dijital Kumar: Yaşam Koşulları Belirleyici mi?

Giriş

Kanada’nın Québec eyaletinde pandemi sürecinde fiziksel kumarhaneler kapatılmış, dijital kumar platformlarına yönelik tanıtım faaliyetleri artmıştır. Bu bağlamda, pandemi kumar alışkanlıkları üzerinde önemli bir etki oluşturmuştur. İlişki durumu, yalnız yaşama ve evde küçük çocuk bulunması gibi yaşam koşullarının bu etkinin dağılımında belirleyici bir rol oynadığı görülmektedir. Literatürde, bu yaşam koşullarının hem pandemi dönemindeki ruh sağlığı sonuçlarıyla hem de sorunlu ve dijital kumar davranışlarıyla ilişkisine dair bulgular mevcuttur. Ancak dijital kumar oynayan bireylerin, yaşam koşullarına göre pandemiden nasıl etkilendiğine ilişkin literatür sınırlı kalmaktadır. Bu çalışma, COVID-19 pandemisinin dijital kumar katılımı ve kumarla ilgili sorunlar üzerindeki etkisini, yaşam koşullarıyla (yakın ilişki durumu, hane içi yaşam düzeni ve küçük çocuklarla birlikte yaşama) ilişkilendirerek incelemektedir. 

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, pandemi sürecinde bir ilişki içinde olma durumunun, yalnız yaşamanın veya başkalarıyla ikamet etmenin ve hanede küçük çocuk bulunmasının dijital kumara katılım, kumarla ilgili sorunlar ve kumar oynayanların ruh sağlığı üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, bu yaşam koşullarının bir kriz döneminde risk veya koruyucu faktör olarak nasıl rol oynadığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. 

Yöntem

Metodoloji

Bu çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veriler, Kanada’nın Québec eyaletindeki nüfus tabanlı bir anketten elde edilmiş ve 2021-2023 yılları arasında yürütülen boylamsal bir çalışmanın ilk dalgasından alınmıştır.  

Veri Toplama

Veriler, pandeminin ikinci yılında Mayıs ve Kasım 2021 tarihleri arasında telefon görüşmeleri ve web paneli aracılığıyla toplanmıştır. Toplam 4.531 dijital kumar oynayan katılımcıyla anket yapılmıştır. Çalışmada yaşam koşullarının yanı sıra kumar sorunlarının şiddeti, dijital kumarın yaşam alanları üzerindeki etkileri, depresyon ve anksiyete belirtileri, alkol kullanımı ve pandeminin etkisini değerlendiren ölçekler kullanılmıştır.

Veri Analizi

Bu çalışmada Stata SE 16.1 ile tanımlayıcı analizler ve ki-kare testleri kullanılmış; yaşam koşullarına göre demografik özelliklerdeki farklılıklar ele alınmıştır. Bununla birlikte pandeminin dijital kumar davranışları, ruh sağlığı ve alkol kullanımı üzerindeki etkisinin yaşam koşullarına göre değişip değişmediğini incelemek için lojistik ve multinominal regresyon analizleri yapılmıştır. Analizlerde yaş, cinsiyet, gelir, eğitim ve istihdam durumu gibi demografik değişkenler kontrol edilmiştir.

Bulgular 

• Yakın ilişki durumu ile hanede küçük çocuk bulunması, dijital kumarın risk düzeyleriyle ilişkilidir.

• Yakın bir ilişkisi olmayan dijital kumar oynayan bireylerin, yalnız ya da birlikte yaşama durumlarından bağımsız olarak, orta ve yüksek riskli dijital kumar davranışı gösterme olasılıklarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
• Evde küçük çocuk bulunması durumunda, bireyin yalnız, partneriyle veya başka biriyle birlikte yaşamasından bağımsız olarak yüksek riskli dijital kumar oynama oranının kayda değer ölçüde yüksek olduğu gözlemlenmiştir.

• Yaşam koşulları, dijital kumarın algılanan etkilerini şekillendirmektedir.

Bulgular, evlerinde küçük çocuklarla yaşayan bireylerde dijital kumarın etkilerinin, küçük çocuk olmayanlara kıyasla daha belirgin olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, bu etkinin algılanması yaşam koşullarına bağlı olarak değişmiştir:

• Evlerinde küçük çocuklarla yaşayan bireyler, dijital kumarın eğlence ve mesleki/akademik hayat üzerindeki olumlu etkilerini daha çok ifade etmiştir. Buna karşın çocuklarıyla birlikte yaşayan ve yakın bir ilişkisi olan ebeveynler aynı alanlarda daha fazla olumsuz etki bildirirken, çocuklarıyla yalnız yaşayan bireyler olumsuz etkileri daha az belirtmiştir.
• Dijital kumarın günlük işler ve ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkisi, özellikle küçük çocuklarla birlikte yaşayan veya yakın bir ilişkisi olan bireylerde daha fazla bildirilmiş; küçük çocuklarla yalnız yaşayanlarda ise daha az görülmüştür. 

• Pandemi sürecinde yaşam koşullarına göre, dijital kumarın etkileri ve ruh sağlığına ilişkin farklı örüntüler ortaya çıkmaktadır.

• Küçük çocuklarla yaşayan bireylerde, pandeminin ilk yılında dijital kumar oynayanların oranı daha düşükken, dijital kumarın yaşamları üzerindeki etkisinden endişe duyanların oranı daha yüksek çıkmıştır. 
• Evde küçük çocuk bulunması, yaşam düzeninden bağımsız olarak depresyon ve kaygı belirtilerinin daha fazla bildirilmesiyle ilişkili bulunmuştur. Buna karşın, yakın bir ilişkisi olan veya birlikte yaşayan bireyler ruh sağlıklarında daha fazla olumlu etki bildirirken, çocuklarıyla yalnız yaşayanların olumlu etki bildirme olasılığı daha düşük kalmıştır.
• Yalnız ya da başkalarıyla birlikte yaşayan dijital kumar oynayan bireyler, pandeminin ruh sağlıklarını olumsuz etkilediğini daha yüksek oranda belirtmiştir.

• Pandemi sürecinde yaşam koşulları, dijital kumar oynayan bireylerin alkol kullanımıyla ilişkili görünmektedir.

• Evinde en az bir küçük çocuk bulunan dijital kumar oynayanlarda, yaşam düzeninden bağımsız olarak pandemi nedeniyle alkol kullanımında artış bildirme olasılığı daha yüksek çıkmıştır. Bununla birlikte, evde küçük çocuğu bulunan ve yakın ilişkisi olan ya da birlikte yaşayanların alkol kullanımında azalma bildirme olasılıkları ise daha yüksek bulunmuştur. Buna karşın, evde küçük çocuklarıyla yalnız yaşayan bireylerin pandemi döneminde alkol kullanımında azalma bildirme olasılıkları daha düşük çıkmıştır. 

Sonuç

Bulgular, dijital kumara ilişkin risk ve zarar düzeylerinin bireylerin yaşam biçimlerine ve hane yapısına göre farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Yakın bir ilişki içinde olmanın daha düşük kumar sorunları riskiyle ilişkili olduğu görülürken, küçük çocuklarla yaşamanın daha yüksek risk ve zarar bildirimiyle birlikte seyrettiği saptanmıştır. Evde küçük çocuklarla yalnız yaşayan bireylerde ise dijital kumarla ilişkili zararları bildirme olasılığı daha düşük olmakla birlikte, bu grubun dijital kumar sorunları açısından orta düzeyde bir risk profili sergilediği görülmüştür. Bunun yanı sıra evde küçük çocuk bulunmasının pandemi sürecinde aile rutinleri ve sorumluluklarında değişikliklere yol açtığı, bu değişimlerin ise bazı bireyleri bir kaçış yolu olarak kumara yöneltebileceği belirtilmiştir. Pandemi sürecinde ve sonrasında dijital kumar oynayan bireylerin yakın sosyal çevreleri, kumar davranışları ve ruh sağlığı üzerinde hem risk hem de koruyucu bir faktör olarak rol oynamaktadır. Bu durum, etkili önleme ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesinde kapsamlı bir yaklaşımın önemine işaret etmektedir. 

Kaynak: Côté, M., Kairouz, S., Savard, AC., & Brodeur, M. (2026). Online gambling during the COVID-19 pandemic: Do living conditions matter?. BMC Public Health, 26, 228. https://doi.org/10.1186/s12889-025-25135-4