Bilimde Jeopolitik Kırılma: Afrika ve Avrupa Üniversitelerinden Daha Eşitlikçi Araştırma Ortaklığı Çağrısı
Afrika Araştırma Üniversiteleri Birliği (The African Research University Alliance, ARUA) ile Avrupa Araştırma Yoğun Üniversiteler Birliği’ne (The Guild) bağlı 46 üniversitenin rektör ve başkanları, küresel ölçekte yaşanan “jeopolitik kırılma” karşısında Afrika ve Avrupa arasındaki bilimsel iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. 31 Ağustos’ta yayımlanan ortak bildiride üniversitelerin sağlık, dijital dönüşüm, çevre, teknolojik değişim ve toplumsal gerilimler gibi ortak sorunlara birlikte çözüm üretmesi gerektiği vurgulandı. Liderler, küresel bilim sisteminin tarihsel olarak güç eşitsizlikleri üzerine kurulduğunu belirterek, daha güvene dayalı ve eşitlikçi araştırma ağlarının oluşturulması gerektiğini söyledi.
Çağrının merkezinde, Afrika ve Avrupa üniversitelerini bir araya getiren Afrika-Avrupa Araştırma Mükemmeliyeti Kümeleri (Africa-Europe Clusters of Research Excellence, CoRE) girişiminin geleceği bulunuyor. 2023’te 17 kümeyle başlayan girişim bugün 22 aktif araştırma kümesine, yaklaşık 400 araştırmacıya ve 120 kuruma ulaşmış durumda. Glasgow’da düzenlenen konferansta, ortaklığın yalnızca mevcut projeleri sürdürmekle kalmayıp uzun vadeli ve kurumsallaşmış bir yapıya dönüştürülmesi gerektiği vurgulandı. Araştırma altyapısı, finansman ve insan kaynağındaki eşitsizliklerin ise ortaklıklar içinde “güven alanları” oluşturularak aşılması gerektiği belirtildi.
Oslo Üniversitesinden Peter Maassen, küresel bilim sisteminde “sürdürülebilirlikten güvenliğe” doğru önemli bir kayma yaşandığını, jeopolitik gerilimlerin ve ABD’nin uluslararası bilime yönelik taahhütlerindeki gerilemenin bu dönüşümü hızlandırdığını söyledi. Maassen ayrıca 2040’a gelindiğinde dünya öğrencilerinin yarısından fazlasının Afrika’dan geleceğine dikkat çekti. Yeni akademisyenlerin yetiştirilmesinde beyin göçünün önlenmesi ve iki kıtada da sürdürülebilir akademik kariyer olanaklarının oluşturulması gerektiğini savundu.
Üniversite liderleri, Afrika’nın bilimsel kapasitesinin güçlendirilmesi için daha adil araştırma ortaklıkları, yerel sorunlara odaklanan araştırma yatırımları, yükseköğretimde insan kaynağının geliştirilmesi ve araştırma altyapısının güçlendirilmesi çağrısı yaptı. Bildiride, Afrika ve Avrupa arasındaki farklılıkların engel olarak değil, bilimsel üretimi zenginleştirecek bir fırsat olarak görülmesi gerektiği vurgulandı.