Araştırma Etiği Rehberlerinde Yapısal Eşitsizliklere Sınırlı Yer Veriliyor
Yeni bir araştırma, dünya genelindeki araştırma bütünlüğü ve etiği rehberlerinin adaleti ağırlıklı olarak yazarlık, hakemlik ve etik ihlallerinin soruşturulması gibi süreçler üzerinden ele aldığını ortaya koydu. Araştırma sistemlerini şekillendiren yapısal eşitsizliklerin ve bilgi üretimindeki güç ilişkilerinin ise rehberlerde sınırlı yer bulduğu belirtildi.
Journal of Academic Ethics dergisinde 2 Eylül’de yayımlanan “Fairness in Research Integrity Guidelines Across the World: A Critical Discourse Analysis” başlıklı çalışmada, 39 ülkeden 66 ulusal ve uluslararası araştırma bütünlüğü rehberi ve davranış kuralları incelendi. Çalışmada, adaletin nasıl tanımlandığı ve eşitsizliklerin, sömürgecilik mirasının ve kapsayıcılığın belgelerde ne ölçüde ele alındığı değerlendirildi.
İncelenen belgelerin yaklaşık yarısında kapsayıcılıkla ilgili kavramlara yer verildiği, ancak bu kavramların kullanımının ve kapsamının önemli ölçüde farklılaştığı görüldü. Belgelerin yarısından fazlasının kapsayıcılığa hiç değinmediği ya da konuyu sembolik düzeyde ele aldığı belirtildi.
Bilgi ve kaynakların tek taraflı aktarımı, bilgi üretimindeki adaletsizlikler ve sosyoekonomik eşitsizlikler gibi yapısal sorunlara açıkça değinen rehberlerin sayısı da sınırlı kaldı. Belgelerin hiçbirinde “sömürgecilik” kavramına doğrudan yer verilmezken, yalnızca az sayıda belgede ülkeler arasındaki bilgi üretimi eşitsizliklerine değinildi.
Araştırmacılar, mevcut araştırma bütünlüğü standartlarının önemli bir bölümünün ekonomik açıdan güçlü ülkelerde hazırlanarak küresel ölçekte uygulandığına dikkat çekti. Çalışmada, farklı bilgi sistemlerinin ve yerel etik yaklaşımların yeterince dikkate alınmaması riskini taşıyan bu durum, “etik emperyalizm” kavramıyla ilişkilendirildi.