Evden Çalışan Ebeveynlerde Yaşam ve İş-Yaşam Dengesi Memnuniyeti: Çalışma Süresi ve Çocuk Bakımı Sorumluluklarının Rolü

Bu çalışma, evden çalışmanın ebeveynlerin yaşam ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırmada Kanada, Almanya, İtalya, Polonya, İsveç ve Amerika Birleşik Devletleri’nden elde edilen veriler kullanılarak COVID-19 pandemisi öncesinde evden çalışan ebeveynler ile pandemi sürecinde evden çalışmaya başlayan ebeveynler karşılaştırılmıştır. Bunun yanı sıra ebeveynlerin çalışma süresi ve çocuk bakımına dair sorumluluklarının, evden çalışma ile memnuniyet düzeyleri arasındaki ilişkiyi nasıl düzenlediği analiz edilmiştir. Bu çerçevede, çalışma kapsamında öne sürülen hipotezler şu şekildedir:

H1: Karantinanın uygulanmadığı ve okulların açık olduğu bir ortamda, evden çalışan ebeveynler, özellikle anneler, arasında yaşam memnuniyeti ile iş-yaşam dengesi memnuniyeti arasında pozitif bir ilişki beklenmektedir.

H2: Evden çalışmanın genel yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyetiyle olan pozitif ilişkisinin, uzun saatler çalışmayan bireylerde daha belirgin olması beklenmektedir.

H3: Evden çalışmanın genel yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyetiyle olan pozitif ilişkisinin, çocuk bakım görevlerinde daha az sorumluluk üstlenen bireylerde daha güçlü olması beklenmektedir.

H4: Genel yaşam memnuniyeti ile iş-yaşam dengesi memnuniyeti arasındaki pozitif ilişkinin, özellikle yönetici ve profesyonel mesleklerde çalışanlar arasında daha belirgin olması beklenmektedir.

Amaç

Araştırmanın temel amacı, evden çalışmanın yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyetiyle olan ilişkisini belirlemektir. Çalışma ayrıca, çalışma saatleri, çocuk bakımı sorumluluklarının paylaşımı, meslek gibi faktörlerin bu ilişki üzerindeki düzenleyici rollerini ve pandemiden önce evden çalışmaya başlayanlar ile pandemi sırasında başlayanlar arasındaki farkları ortaya koymayı hedeflemiştir.

Yöntem

Metodoloji:

Çalışmada, 12 yaşından küçük en az bir çocuğu olan ebeveynleri temsil eden “Familydemic Harmonized Dataset” kullanılmıştır. Çevrim içi anket yoluyla toplanan veriler, altı ülkeyi (Kanada, Almanya, İtalya, Polonya, İsveç ve Amerika Birleşik Devletleri) kapsamakta ve konuya ilişkin uluslararası değerlendirmeler sunulmaktadır.

Veri Toplama Süreci:

Veriler, Haziran ve Eylül 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilen temsilî bir çevrim içi anket aracılığıyla toplanmıştır. Toplamda 28.800 kişiyle görüşülmüş; veri setine 20-59 yaş arası bireyler dâhil edilmiştir. Analiz, anket sırasında 12 yaşın altında en az bir çocuğu bulunan, hem pandemi öncesinde (Şubat 2020) hem de anketin yapıldığı dönemde çalışan ebeveynlerle sınırlandırılmıştır. Bu ve benzeri ölçütler doğrultusunda nihai örneklem 9.195 katılımcıdan oluşmuştur. Evden çalışma durumu ise dört kategoriye ayrılmıştır: ne pandemi öncesinde ne de anket sırasında evden çalışanlar; yalnızca anket sırasında evden çalışanlar; hem pandemi öncesinde hem de anket sırasında evden çalışanlar; yalnızca pandemi öncesinde evden çalışanlar.

Veri Analizi:

Bu çalışmada, değişkenler arasındaki ilişkiyi modellemek için doğrusal regresyon modeli kullanılmıştır. Bağımlı değişkenler olan yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti, logaritmik olarak ölçülmüştür. H2 ve H4 hipotezlerini test etmek amacıyla, kadınlar ve erkekler için ayrı regresyon modelleri tahmin edilmiştir.

Bulgular

• Evden çalışma zaman içinde artış göstermiştir.

Bulgulara göre, altı ülkede katılımcıların %24’ü hem pandemi öncesinde hem de anket döneminde evden çalıştığını, %58’i ise her iki dönemde de evden çalışmadığını bildirmiştir. Çalışmaya dâhil edilen altı ülkenin pandemi öncesi ve anket esnasında evden çalışma verilerine bakıldığında, zaman içinde evden çalışma oranları artış göstermiştir. Evden çalışma oranlarının en büyük artış gösterdiği ülke, %22’den %42’ye yükselen oranıyla Almanya olmuştur. En düşük artış, %21’den %28’e çıkan oranla Polonya’da kaydedilmiştir.

• Evden çalışma durumu ve yaşam memnuniyeti arasında pozitif ilişki bulunmaktadır.

Evden çalışan kadınların yaşam memnuniyeti, hiç evden çalışmamış kadınlara göre daha yüksek çıkmıştır. Bu artış, pandemi öncesinden beri evden çalışanlarda yaklaşık %5, pandemiyle birlikte evden çalışmaya başlayanlarda ise yaklaşık %6 düzeyindedir. Çalışmanın bulgularına göre evden çalışan anneler, babalara oranla daha yüksek yaşam memnuniyetine sahip olduklarını bildirmişlerdir.

• Evden çalışma durumu ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti arasında pozitif ilişki bulunmaktadır.

Çalışmanın bulgularına göre, hem annelerde hem de babalarda evden çalışma, iş-yaşam dengesi memnuniyetini artırmıştır. Evden çalışanlar, hiç evden çalışmayanlara kıyasla her iki grupta da daha yüksek iş-yaşam dengesi memnuniyeti bildirmiştir. Bu artış, anneler arasında pandemi öncesinden bu yana evden çalışanlarda %8, pandemi sırasında evden çalışmaya başlayanlarda %10; erkeklerde ise sırasıyla %10 ve %8,5 düzeyindedir.

• Çalışma saatlerine göre evden çalışmanın yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti üzerindeki etkisi farklılaşmaktadır.

Pandemi sırasında evden çalışmaya devam eden ebeveynler arasında, haftada 40 saate kadar çalışan anne ve babalar, ofiste çalışanlara kıyasla daha yüksek iş-yaşam dengesi memnuniyeti bildirmiştir. Ancak haftada 40 saatin üzerinde çalışanlarda anlamlı bir etki gözlemlenmemiştir. Benzer bir tablo, babaların yaşam memnuniyetinde de görülmüştür; bu artış yalnızca haftada 35 saatten az çalışan babalar için geçerlidir.

Pandemi döneminde evden çalışmaya başlayan ebeveynler açısından bulgular farklılık göstermiştir. Buna göre özellikle haftada 35-40 saat çalışanlarda evden çalışırken iş-yaşam dengesi memnuniyetinde artış gözlemlenmiştir. Yaşam memnuniyetindeki artış ise sadece annelerde anlamlı bulunmuştur. Ayrıca pandemiyle birlikte evden çalışmaya başlayan ve haftada 40 saatten fazla çalışan anneler, uzun saatler ofiste çalışan annelere kıyasla daha yüksek iş-yaşam dengesi memnuniyeti bildirmiştir.

• Çocuk bakımının eşler arasında nasıl paylaşıldığı, evden çalışmanın yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti üzerindeki etkisini belirgin biçimde şekillendirmektedir.

Çalışmanın bulguları, evden çalışmanın çocuk bakımı sorumluluklarının paylaşımı ile yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti arasında karmaşık bir ilişki olduğunu göstermiştir. Pandemi sırasında evden çalışmaya devam eden annelerin, çocuk bakımının nasıl paylaşıldığından bağımsız olarak, ofisten çalışan annelere kıyasla daha yüksek yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti bildirdikleri görülmüştür. Ancak pandemiyle birlikte evden çalışmaya başlayan annelerde bu olumlu fark, yalnızca çocuk bakımını eşleriyle eşit paylaşmadıkları durumlarda ortaya çıkmıştır. Benzer bir örüntü babalarda da gözlenmiştir: Babalarda da evden çalışmanın iş-yaşam dengesi memnuniyeti üzerindeki olumlu etkisi, çocuk bakım sorumluluklarının eşit paylaşılmadığı hanelerde daha belirgin olarak görülmüştür.

• Meslek grubu, evden çalışma ile yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti arasındaki ilişkide sınırlı bir rol oynamaktadır.

Evden çalışma ile yaşam memnuniyeti arasındaki pozitif ilişki, pandemi sırasında evden çalışmaya başlayan annelerde meslek grubundan bağımsız olarak gözlemlenmiştir; ancak bu etkinin yöneticilerde daha güçlü olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın, meslek gruplarının anneler ve babalar arasında evden çalışma ile iş-yaşam dengesi memnuniyeti arasındaki ilişkide belirleyici bir rol oynamadığı değerlendirilmiştir.

• Evden çalışmanın yaşam ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti üzerindeki etkisi ülkelere göre farklılaşmaktadır.

Bu çalışmanın bulgularına göre, evden çalışmanın yaşam memnuniyeti üzerindeki en güçlü pozitif etkisi ABD’de gözlemlenmiştir. Kanada, Polonya ve İtalya’da evden çalışmanın hem yaşam memnuniyeti hem de iş-yaşam dengesi memnuniyeti üzerinde pozitif ancak orta düzeyde etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Ancak, Almanya ve İsveç’te evden çalışmanın yaşam memnuniyeti üzerinde olumlu bir etkisi olmadığı belirlenmiştir.

Sonuç

Bu çalışmada, evden çalışma durumunun yaşam memnuniyeti ve iş-yaşam dengesi memnuniyeti üzerindeki etkisi; evden çalışmaya başlama zamanı, meslek, haftalık çalışma süresi, cinsiyet, çocuk bakımı sorumluluklarının dağılımı gibi faktörler dikkate alınarak incelenmiştir. Sonuç olarak, evden çalışma durumunun hem anneler hem de babalarda iş-yaşam dengesi memnuniyeti ile pozitif bir ilişkiye sahip olduğu gözlemlenmiştir. Evden çalışma durumunun yaşam memnuniyeti üzerindeki etki ise yalnızca annelerde anlamlı ve pozitif bulunmuştur. Bununla birlikte, mevcut literatürde iş-yaşam dengesi çoğunlukla kavramsal düzeyde ele alınırken, bu çalışma bireylerin iş-yaşam dengelerinden duydukları memnuniyete odaklanmıştır. Bu yönüyle çalışma özgün bir inceleme gerçekleştirmiş ve ülkeler arası karşılaştırmalarla uluslararası değerlendirmeler sunmuştur.

Kaynak: Kurowska, A., Cukrowska-Torzewska, E., Kasegn, T. D., & Rokicki, B. (2025). Life and work-life balance satisfaction among parents working from home: The role of work-time and childcare demands. Applied Research in Quality of Life, 20, 1315–1338. https://doi.org/10.1007/s11482-025-10467-5