Haziran 2026 | Dünyadan Araştırma Gündemi

Türkiye'de Alt ve Üst-Orta Sınıf Ailelerin Çocuklarının Geleceğine Dair İdealleri, Başarı Yolları ve Stratejilerinin Karşılaştırılması

Comparison of Parental Aspirations, Success Pathways and Strategies in Lower and Upper-Middle Class Families in Türkiye

Giriş

Ailelerin ekonomik, sosyal ve kültürel arka planı; hem çocuklarına yönelik beklentilerini hem de uyguladıkları ebeveynlik pratiklerini şekillendirir. Türkiye’de 1980’lerden bu yana uygulanan neoliberal ve aile odaklı politikalar, eğitim ve istihdama hazırlık sorumluluğunu büyük ölçüde devletten ailelere kaydırmıştır. Eğitimin giderek özelleşmesi ve kamu okullarının kalitesindeki düşüş, ebeveynleri çocuklarının geleceğini güvence altına alma konusunda temel aktör hâline getirmiştir. Bu ortamda “başarılı çocuk” yetiştirmek, farklı toplumsal kesimlerin ortak bir hedefi olarak öne çıkmaktadır. Çalışma, Gillies’in “neoliberal çağda yeni ebeveynlik” kavramından yola çıkarak, Türkiye’nin kendine özgü sosyoekonomik bağlamında ebeveynlerin beklentileri ve stratejilerinin sınıfsal konuma göre nasıl farklılaştığını incelemektedir.

Amaç

Araştırmanın amacı, alt ve üst-orta sınıf ebeveynlerin “başarılı çocuğu” hem kısa (akademik başarı) hem uzun vadede (hayatta başarı) nasıl tanımladıklarını; çocukları için belirledikleri beklentileri, kullandıkları kaynakları, karşılaştıkları engelleri ve uyguladıkları ebeveynlik pratiklerini karşılaştırmalı olarak ortaya koymaktır. Temel araştırma sorusu, ebeveynlerin sınıf konumlarının başarı algılarını, beklentilerini ve stratejilerini nasıl biçimlendirdiğidir.

Yöntem

Çalışma, yarı yapılandırılmış görüşmelere dayalı nitel bir desenle yürütülmüştür. Veriler, TÜBİTAK destekli bir proje kapsamında Aralık 2019-Nisan 2020 arasında toplanmıştır.

• Katılımcılar: Toplam 122 ebeveynle yapılan görüşmeler arasından, en avantajlı ve en dezavantajlı konumları karşılaştırmak amacıyla 44 ebeveyn (22 alt sınıf, 22 üst-orta sınıf) seçilmiştir. Görüşmeler Ankara (30) ve İstanbul’da (14) gerçekleştirilmiştir. Ebeveynlerin yaş ortalaması 42, çocukların yaş ortalaması 12’dir; 0-6 yaş grubu çocukların ebeveynleri kapsam dışı bırakılmıştır.
• Sınıf Tanımları: Üst-orta sınıf, yüksek eğitimli profesyonel ve yöneticilerden oluşmaktadır. Alt sınıf ise düşük eğitimli ve düşük vasıflı işlerde çalışan kişilerden meydana gelmektedir; bu grup yoksulluk sınırındaki en dezavantajlı kesimi değil, görece istikrarlı gelire sahip bir kesimi temsil etmektedir.
• Veri Analizi: Görüşmeler MAXQDA yazılımıyla, Rädiker ve Kuckartz’ın altı aşamalı Odaklı Nitel Görüşme Analizi yöntemine göre kodlanmıştır. Kodlayıcılar arası güvenirlik (Kappa analizi) 0,70 ve üzerindedir.

Temel Bulgular

Her iki sınıf da iyi bir eğitim, istikrarlı bir kariyer ve toplumsal saygıya sahip “başarılı çocuk” yetiştirme hedefini paylaşmaktadır. Ancak sahip oldukları kaynaklardaki farklılıklar, birbirinden ayrışan pratikler doğurmaktadır.

Üst-Orta Sınıf: Sınırsız Hedefler ve Bitmeyen Rekabete Hazırlık

• Bu ailelerde başarı; yalnızca akademik mükemmellikle değil, ders dışı etkinliklerle güçlendirilmiş etkileyici bir öz geçmiş, özerklik, atılganlık, liderlik becerisi, alt sınıflarla empati kurabilme ve hem ulusal hem küresel ölçekte rekabet edebilme ile tanımlanmaktadır.
• Ebeveynler çocuğu adeta bir proje gibi ele alır; zamanını sıkı programlarla yapılandırır ve çeşitli spor/sanat etkinliklerine yönlendirir.
• Kaynaklar: Finansal kaynaklar (özel okul, özel ders, ders dışı etkinlik), kendi akademik birikimlerine dayalı akademik koçluk ve eğitim sistemine aşinalık.
• Stratejiler: Yakın izleme, çocuğa seçenekler sunup gerektiğinde müdahale etme ve ebeveyn-öğretmen-psikologdan oluşan bir koçluk ekibi kurma. Çocuğu Batı ülkelerinde de başarılı olabilecek şekilde hazırlama ve üniversite sonrası yurt dışında eğitime yönlendirme gibi stratejiler öne çıkmaktadır.
• Engel: Üst-orta sınıfın temel kaygısı kaynak yetersizliği değil, liyakatin giderek işlevini yitirdiğini düşünmeleridir. İyi eğitim almanın bile başarıyı garantilemediği, iş ve pozisyon edinmede torpil (nepotizm) ile sosyal ağların belirleyici hâle geldiği bir ortamda, aileler çocuklarının donanımına rağmen hak ettikleri yere gelememesinden endişe etmektedirler. Bu da onları çocuklarını uluslararası ölçekte rekabete ve yurt dışı fırsatlarına hazırlamaya yöneltmektedir. 

Alt Sınıf: Kıt kaynaklar için Atılgan ve Dayanıklı Çocuk Yetiştirmek

• Bu ailelerde başarı öncelikle “kimseye muhtaç olmama”, kendi ayakları üzerinde durma, düzenli gelir sağlayan bir işe sahip olma ve öz yeterlilik olarak tanımlanmaktadır. Ebeveynler çocuklarının kendi yaşadıkları güvencesizliği ve zorlukları yaşamamasını istemektedir.
• Teşvik edilen temel özellikler çalışkanlık, görünür olma/öne çıkma, atılganlık ve dayanıklılıktır (resilience). Kalabalık ve öğretmen ilgisinin sınırlı olduğu sınıflarda öne çıkmanın yolu kendini ifade edebilmek olarak görülmektedir.
• Engeller: Finansal kısıtlar, düşük kaliteli ve kalabalık kamu okulları, eğitim sistemine yabancılık ve dar sosyal ağlar. Bu kesim, dezavantajlarını çoğu zaman bir adaletsizlik ve “biz-onlar” söylemiyle dile getirir; bu da Zembylas’ın duygusal sermaye kavramıyla açıklanan, “öteki”ne yönelik olumsuz duygular üretir.
• Stratejiler: Sevgi, ilgi ve yoğun izlemeye dayalı maliyetsiz yöntemler; çocuğa sınıf konumunu ve gerçekçi hedefler belirlemeyi öğretme; saygı, sorumluluk, ahlak ve aileye bağlılık değerlerini aşılama. Ayrıca devlet, belediye ve STK’ların sunduğu desteklerden (örneğin Aile Destek Programı, ücretsiz kurslar) etkin biçimde yararlanma.

Sonuç

Çalışma, Türkiye’de akademik başarının ve istikrarlı bir mesleğin her iki sınıf için de ortak bir hedef olduğunu, ancak aşılanmak istenen niteliklerin ve uygulanan stratejilerin kaynaklara göre ayrıştığını göstermektedir. Yoğun ebeveynlik (intensive parenting) eğilimi her iki grupta da görülür; fark, sahip olunan kaynaklarla ulaşılabilenlerdedir. Üst-orta sınıf kaynaklarını ayrıcalıklı konumunu korumak için kullanırken, alt sınıf bunları yukarı toplumsal hareketlilik için seferber eder. Türkiye’deki alt sınıf ebeveynlerin çocuklarının eğitimini aktif biçimde desteklediği görülmekte, kurumsal kaynakları stratejik olarak kullanarak çocuklarına atılganlık ile dayanıklılık aşılama hedefleri bulunmaktadır. Bununla birlikte aileye ve topluluğa bağlılık, saygı ve sorumluluk değerlerini de önemsedikleri öne çıkmaktadır. Bu durum, yukarı hareketliliğin ahlaki yükümlülükleri olarak kavramsallaştırılır. Her iki sınıfta da çocuk için bir baskı söz konusudur: Üst-orta sınıfta sürekli rekabet hâli, alt sınıfta ise diğer sınıflara karşı atılgan ama kendi ailesine minnettar kalma gerilimi görülmektedir. Araştırmacılar, eğitim sistemindeki yapısal eşitsizlikler ve liyakat erozyonunun her iki grupta ortak bir adaletsizlik hissi yarattığını vurgulayarak, eşit ve kaliteli eğitime erişim, şeffaf ve liyakate dayalı seçim mekanizmaları ve sınıflar arası etkileşimi güçlendiren politikalara ihtiyaç olduğunu belirtmektedir.

Kaynak: Beşpınar, F. U., Cılızoğlu, M. D., & Yurtseven, İ. (2025). Comparison of parental aspirations, success pathways and strategies in lower and upper-middle class families in Türkiye. Journal of Family Studies, 1–33. https://doi.org/10.1080/13229400.2025.2560987

Babalar En İyisini mi Bilir? Çinli Ebeveynlerin Çocuk Gelişimindeki Rollerine Dair Görüşleri

Giriş

Anne ve babanın çocuk gelişimine katkısına dair inançlar, toplumdan topluma ve dönemden döneme farklılık göstermektedir. Araştırmanın örneklemini oluşturan Çin’de ebeveynlik rollerinin tarihsel süreç içinde farklı dönüşümlerden geçtiği görülmüştür. Geleneksel dönemde baba eve ekmek getiren ve disiplini temsil eden, anne ise günlük bakımdan sorumlu figür olarak konumlanmıştır. Sosyalist dönemde ise resmî düzeyde cinsiyetler arası aynılık ilkesi benimsenmiş, kadınlar toplumsal üretime dâhil edilirken güç ve cesaret gibi erkeksi nitelikler idealize edilmiştir. Reform sonrası dönemde Batılı gelişim modellerinin etkisi görülse de, günümüzde tam tersine anne ve babaya dair beklentilerin yeniden farklılaştığı; annenin birincil bakım veren, babanın ise gelir sağlayıcı ve oyun arkadaşı olarak konumlandırıldığı bir eğilim gözlenmektedir. Bu karmaşık ve kendine özgü tarihsel arka plana rağmen, günümüz Çinli ebeveynlerinin anne ve babanın çocuk gelişimine katkısını bizzat nasıl algıladığına dair araştırmalar sınırlı kalmıştır. Bu çalışma, Çinli anne-baba çiftlerinin görüşmelerine dayanarak bu algıları incelemeyi amaçlamaktadır. 

Amaç

Bu çalışmanın amacı, Çinli ebeveynlerin annenin ve babanın çocuk gelişimine ayrı ayrı katkılarına dair algılarını incelemek ve bu anlatıların ebeveynlerin cinsiyete dair inançlarını nasıl yansıttığını ortaya koymaktır. Araştırma üç soruya odaklanmaktadır: Anne ve baba çocuğun hangi gelişim alanlarına katkı sağlamaktadır? Bu katkılar olumlu mu, yoksa olumsuz mu değerlendirilmektedir? Çocuk üzerinde anne mi, yoksa baba mı daha etkili görülmektedir? 

Yöntem

• Katılımcılar: Araştırma, Çin’in Jiangsu eyaletinin başkenti Nanjing’de yürütülen boylamsal, karma yöntemli bir çalışmanın verilerine dayanmaktadır. Katılımcılar 2006 yılında bir hastanenin doğum listelerinden rastgele seçilmiştir. 2016 yılındaki son takip dalgasında, tamamlanmış görüşmelere sahip 62 anne-baba çifti (dyad) analiz örneklemini oluşturmuştur (çocukların yaş ortalaması 9,68; %46,77’si kız; annelerin yaş ortalaması 38,41; babaların yaş ortalaması 41,02). Örneklem, iyi eğitimli, kentsel orta sınıf ailelerden oluşmaktadır (anne ve babaların %75,41’i üniversite mezunu veya üzeri). Çin’in Tek Çocuk Politikası nedeniyle katılımcı ailelerin büyük çoğunluğunun tek çocuğu bulunmaktadır. 
• Veri Toplama: 2016 yılında anne ve babalarla, eğitimli araştırma asistanları tarafından yaklaşık elli dakika süren, birebir ve ayrı ayrı yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerde şu sorulara yer verilmiştir: “Kendinizi nasıl bir anne/baba olarak görüyorsunuz?”, “Anne/baba olarak en zor şey nedir?”, “Annenin kız/oğlan çocuğuna etkisi ile babanın kız/oğlan çocuğuna etkisi arasındaki fark nedir?”
• Veri Analizi: Ses kaydına alınan görüşmeler bire bir deşifre edilmiş ve nitel içerik analizi (Mayring, 2000) yöntemiyle çözümlenmiştir. Kodlama üç ana temaya odaklanmıştır: (1) annenin/babanın hangi gelişim alanlarında (davranış, biliş, değer, kişilik) etkili olduğu, (2) bu etkinin olumlu, olumsuz ya da nötr olarak değerlendirilip değerlendirilmediği ve (3) anne ile babanın etkisinin karşılaştırmalı etkililiği. Transkriptler MAXQDA12 programı kullanılarak eğitimli bir araştırma asistanı tarafından kodlanmış, örneklemin %20’si çift kodlanarak kodlayıcılar arası uyum incelenmiştir (%89,3-%96,4 arası uyum).

Temel Bulgular

Ebeveynlik Sorumluluklarının Çerçevelenmesi

• Ailelerin %62,9’unda ebeveynler; günlük bakımın yürütülmesini, duygusal/psikolojik desteği, günlük becerilerin (örneğin yemek pişirme, saç yapma) öğretilmesini ve ayrıntı odaklılığı anneyle; sportif faaliyetleri, sosyalleşmeyi, bağımsızlık, kararlılık, azim gibi nitelikleri ve çocuğun dünya görüşü/kişiliğinin şekillenmesini ise babayla ilişkilendirmiştir. 
• Çocuğun gelişimine dair aynı konu (örneğin sosyal beceriler) bir ailede anneye “önemsiz” bir iş, başka bir ailede babaya “büyük” bir iş olarak atfedilebiliyor. Önemsiz ya da önemli etiketi, becerinin kendi doğasından gelmiyor; hangi ebeveyn o işi zaten yapıyorsa, iş de ona göre etiketleniyor. 
• Ancak genel eğilim, babanın fiilen veya potansiyel olarak dâhil olduğu konuların önemli, annenin yürüttüğü konuların ise önemsiz görülmesi yönündedir (Babaların %32,3’ü, annelerin %33,8’i bu örüntüyü kendiliğinden dile getirmiştir).

Babaların Çocuk Gelişimine Olumlu Etkisi

• Oğlu olan ailelerin %60,6’sında ebeveynler, oğlanların babalarıyla vakit geçirerek maskülen bir tavır kazanacağını açıkça belirtmiştir. Kız çocuğu olan ailelerin %31’inde de babanın getirdiği erkeksi niteliklerin kızlara fayda sağlayacağı düşünülmüştür. 
• Babaların erkeksi özellikler sergileyip rol model olması övülürken, annelerin kız çocukları için kadınsı özelliklerle rol model olması babaların yalnızca %6’sı, annelerinse %5’i tarafından olumlu olarak ifade edilmiştir.
• Babanın çocuğun günlük bakımını fiilen üstlenmesi değil, öncelikle maskülen bir rol model olarak var olması beklenmekte; günlük bakıma katılan ama “erkeksi” özellikler (bağımsızlık, risk alma, sertlik) sergilemeyen babalar eşleri tarafından yetersiz bulunmaktaydı.

Annelerin Çocuk Gelişimine Olumsuz Etkisi

• Katılımcıların yalnızca %8,9’u annenin etkisi hakkında olumlu yorum yaparken, bu oran babalar için %26,6 olmuştur. 
• Oğlu olan ailelerin %54,5’inde ebeveynler, annenin oğulları üzerindeki etkisini olumsuz olarak nitelendirmiştir. Annelerin ebeveynlik yaklaşımını tanımlamak için “konuşkan, mantıksız, korkak, yönlendirici” gibi sıfatlar kullanılmıştır. Bu yaklaşımın oğullarını “bağımlı, yapışkan, hassas, çekingen” yaptığı ifade edilmiştir. Sayılan özelliklerin oğullarına annenin feminen özelliklerinden “bulaştığı” söylenmiştir.
• Anneler, çocuklarına ne kadar çok yatırım yaparlarsa (örneğin kararlarını kendi başına alma konusunda güçlü şekilde destek vermeleri) o kadar çok kendilerini suçlayabiliyor, kendi “güçlü” varlıklarının çocuğun bağımsızlığına/erkeksiliğine zarar verdiğini düşünüyorlardı; bu durum makalede bir açmaz olarak tanımlanmıştır.

Annelerin, Babaların Üstünlüğünü Babalardan Daha Fazla Onaylaması

• Babanın olumlu etkisini onaylayan katılımcıların %75,8’i, annenin olumsuz etkisine dikkat çeken katılımcıların ise %58,3’ü bizzat annelerdir. 
• Bu bulgu, erkeklerin genellikle kadınlardan daha geleneksel cinsiyet inançlarına sahip olduğunu gösteren mevcut literatürle çelişmektedir. Yazarlar bu durumu, annelerin sistem meşrulaştırma eğilimiyle, eşlerini ebeveynlik yüküne daha fazla dâhil etme çabasıyla ve içselleştirilmiş “anne suçlama” söylemiyle açıklamaktadır.

Sonuç

Bu çalışma, babaların çocuk yetiştirmeye katılma isteğinin ve annelerin bu katılımı desteklemesinin, cinsiyet eşitlikçi bir inancın göstergesi olduğu varsayımına meydan okumaktadır. Kentsel orta sınıf Çinli ebeveynlerle yapılan görüşmeler, babaların katkısının çocuk gelişiminin daha “önemli” alanlarıyla ilişkilendirildiğini, babaların hem oğullar hem kızlar için olumlu bir etki kaynağı olarak görüldüğünü, buna karşılık annelerin (özellikle oğullar için) olumsuz etkinin kaynağı sayıldığını ortaya koymuştur. Bulgular, Çin kültüründe kadınlara yönelik ön yargının geleneksel olarak kadına ait bir alanda (çocuk bakımı) bile sürdüğünü ve baba katılımının, cinsiyet hiyerarşisini azaltmak yerine hegemonik erkekliği açıkça teşvik ettiğini göstermektedir.

Ebeveynler babanın katkısını açıkça onaylamakta ve onların çocukların yetiştirilmesinde daha fazla aktif rol almasını istemektedir. Ancak bu isteğin altında, çocuklarının, özellikle oğullarının  yeterince erkeksi olamayacağına dair güçlü bir kaygı yatmaktadır. Bu kaygı, rekabetçi kapitalist toplumda bireysel başarı ve toplumsal hareketlilik için gerekli görülen bilimsel-teknolojik okuryazarlık, hırs, bağımsızlık, girişkenlik gibi özelliklerle tanımlanmaktadır. Buna karşın ebeveynler kızlarının kadınsılığına dair benzer bir kaygı dile getirmemiştir. Yazarlar, bu kaygının bir yandan Çinli kadınların eğitim ve istihdamda erkekleri geride bırakmasından kaynaklanan bir erkeklik krizi algısıyla, diğer yandan hegemonik erkekliğin kadınları ve kadınsılığı erkekler ve erkeksilik karşısında ikincilleştiren derin yapısıyla ilişkili olabileceğini tartışmaktadır. Sonuç olarak çalışma, babaların ebeveynliğe katılımı ile cinsiyet eşitliği arasındaki ilişki konusunda varsayımlarda bulunurken dikkatli olunması gerektiğini vurgulamaktadır.

Kaynak: Li, X., Zhang, C., Yang, R., Fong, V. L., Way, N., Yoshikawa, H., … Liang, Z. (2024). Father knows best? Chinese parents’ perceptions of their influence on child development. Journal of Family Studies, 30(6), 947–967. https://doi.org/10.1080/13229400.2024.2356600   

Kayıptan Korunma: Eşik Dönemlerde Değişen İlişkilerin Etkisi – Yeniden Suç İşleme ve Suçtan Vazgeçme, Madde Kötüye Kullanımı ve İyileşme

Bu çalışmanın konusu, suçtan vazgeçme sürecinde ilişkilerde meydana gelen değişiklikleri ele almaktadır. Literatüre göre İrlanda’da suç tekrar oranlarının yüksek olduğu belirtilmekte ve bunun cezaevi nüfusunun artışına yol açabildiği ifade edilmektedir. Çalışma, ilişkilerdeki değişimin kadınlar ve erkekler üzerindeki etkisini inceleyerek suçtan vazgeçme sürecinin cinsiyete özgü yönlerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte, suçtan vazgeçme sürecinde değişen ilişkilerin yeniden suç işleme ya da suçtan uzaklaşma üzerinde belirleyici olabileceğini vurgulamaktadır. Çalışma, olumsuz ilişkilerden uzaklaşıldığı ancak yeni ilişkilerin henüz kurulmadığı geçiş döneminde suçtan uzaklaşma sürecini incelemektedir. Bu doğrultuda nitel bir araştırma yapılmış; oluşturulan temalar üzerinden ilişkilerdeki değişimlerin, yeniden suç işleme ile suçtan vazgeçme arasındaki geçiş sürecinde suçtan vazgeçmeyi nasıl engelleyebileceği ya da teşvik edebileceği incelenmiştir. 

Amaç

Bu çalışmanın amacı, İrlanda’daki kadın ve erkeklerin suçtan vazgeçiş sürecindeki değişen ilişkilerini ele almaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, yeniden suç işleme ve suçtan vazgeçme süreçlerinde ilişkilerin rolüne ilişkin literatürü incelemekte ve bu geçiş döneminde kadınlar ve erkekler için ilişkilerin etkisini ele alan nitel bir araştırma ortaya koymaktadır. 

Yöntem

Metodoloji 

Nitel araştırma yönteminin benimsendiği bu çalışmada, yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler, suç işlenmeyen bir dönemden sonra insanların neden suça devam ettiklerini anlamaya yönelik sorular ile şekillendirilmiştir. Bununla birlikte katılımcıların büyüme dönemlerine ait sorular da sorulmuş; suç döngüsünün farklı aşamaları  ve ilişkilerdeki değişikliklerin etkisi açığa çıkarılmıştır.

Veri Toplama 

Bu çalışmada, İrlanda’da denetimli serbestlik (probation) sürecinde olan veya buna bağlı kursları tamamlayan 18 erkek ve 10 kadın ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler ortalama 50 dakika sürmüş ve katılımcıların büyük çoğunluğu (%82) hayatlarının bir döneminde madde bağımlılığı yaşadıklarını belirtmiştir.

Veri Analizi

Mülakat kayıtları yazıya döküldükten sonra MAXQDA aracılığıyla tematik analize tabi tutulmuştur. Katılımcılardan iki kişi, kayıt yerine not alınmasını tercih etmiştir. Kodlama, hem literatürde yer alan önceden belirlenmiş faktörlerin (örneğin bağımlılık ve ilişkiler) hem de beklenmedik temaların (örneğin geçiş dönemi ve duygular) incelenmesiyle gerçekleştirilmiştir. Ardından kodlar temalara ve düzenleyici temalara dönüştürülmüştür.

Bulgular

• Yeniden Suç İşleme Sürecinde İlişkiler

Çalışma, ilişkilerin yitirilmesinin genellikle yeniden suç işleme sürecinde ortaya çıktığını, ancak suç ve/veya bağımlılık merkezî hâle geldikçe bireyin bu kaybın etkisinden uzaklaştığını göstermektedir. Bazı katılımcılar, madde kullanımı ile birlikte suç işleme arasındaki ilişkiyi açıklayan deneyimlerinden bahsetmişlerdir. Buna göre, madde kullanımı bireyleri ailelerinden uzaklaştırmakta ve madde kullanımını finanse etmek için suç işlemelerine yol açmaktadır.

Bu süreçte bireyler ailelerinden uzaklaşırken yeni sosyal çevreler edinmekte ve bu yeni ilişkiler damgalama içermeyen, destekleyici bağlar olarak işlev gördüğü yönüyle değerlendirilmiştir. Ayrıca, bu yeni arkadaşlıkların anlamı cinsiyete göre farklılaşabilmekte; kadınlar daha çok empati ve anlayış ararken erkekler güvenlik arayışına yönelmektedir.

• Yeniden Suç İşleme Sürecinde İlişkisel Kayıpların Bastırılması ve “Çifte Kayıp” Deneyimi 

Çalışma, yeniden suç işleme sürecinde bireylerin ilişkisel kayıpları çoğunlukla dikkate almadığını, madde kullanımının bu kayıpların etkisini bastırarak bir kaçış mekanizması işlevi gördüğünü göstermektedir. Suçtan uzaklaşma sürecine geçişte bireyler, yeniden suç işleme döneminde kurdukları ilişkileri sonlandırmakta; bu süreçte yaşadıkları ilk kayıpların etkisini de deneyimlemekte ve bu durum çifte kayıp deneyimine yol açmaktadır. 

• Suçtan Uzaklaşma Sürecinde İlişkisel Dönüm Noktalarının ve Cinsiyete Özgü İhtiyaçların Rolü

Çalışma, bazı durumlarda ilişkisel dönüm noktalarının ( örneğin torun sahibi olma) yeniden suç işlemek yerine suçtan uzaklaşmayı teşvik edebildiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, bu süreçte cinsiyete özgü farklılıklar görülmektedir; kadınların suçtan uzaklaşmayı sürdürebilmek için bağımsızlığa yönelik desteğe ihtiyaç duyduğu, erkeklerin ise suçtan uzaklaşma sürecinde ilişkileri yeniden kurma konusunda desteğe ihtiyaç duyduğu belirtilmektedir.

Çalışmada, değişim sürecinde bireylerin henüz yeni destekleyici ilişkiler kuramadığı veya mevcut ilişkilerini yeniden inşa edemediği; özellikle kadınların, çocuklarıyla ilişkilerini onarmada zorlandığı görülmüştür. 

Sonuç

Bu çalışmada, suçtan uzaklaşma sürecinde ilişkilerin etkisi ele alınmıştır. Suçtan vazgeçme sürecinde ilişkilerin doğasının kadın ve erkekleri üç şekilde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. İlk olarak, bireylerin suç ve madde kullanımına dayalı yeni ilişkiler kurarak eski ilişki kayıplarının etkisinden geçici olarak korundukları; ikinci olarak, suçtan uzaklaşma sürecinde bu başa çıkma mekanizmalarının ortadan kalkmasıyla ilişki kayıplarının daha yoğun hissedildiği; üçüncü olarak ise bireylerin hem geçmiş ilişki kayıplarının duygusal etkisiyle başa çıkmak hem de yeni ilişkiler kurma çabası ve damgalanma gibi ek zorluklarla yüzleşmek zorunda kaldıkları görülmektedir. Bulgular, iyileşme sürecindeki sosyal destek ihtiyacına vurgu yapmayı gerekli kılmıştır. Bu anlamda sosyal ilişkilere vurgu yapılmış; profesyonel hizmetlerin, topluluk örgütlerinin, sosyal girişimlerin önemine değinilmiştir.  

Kaynak: Coghlan, M. (2026). Insulation from loss: Exploring the impact of changing relationships in the liminal period between reoffending and desistance, and substance misuse and recovery. Criminology & Criminal Justice, 26(1), 228-244. https://doi.org/10.1177/17488958241246363  

Kumar İşletmelerinin Yerel Alanın Düzensizleşmesindeki Rolü: Suç ve Yerel Kurumlar, Birleşik Krallık Örneği

Çalışmada, yerel topluluklardaki sosyal düzensizlik düzeylerini değerlendirmek amacıyla farklı suç türleri ve suçun yoğunlaştığı bölgeler dikkate alınmıştır. Bu bağlamda çalışma, müşterilerin yanı sıra potansiyel suçluları da çeken kumar işletmelerini, suç üretici bir işleve sahip mekânlar olarak incelemektedir. Fiziksel kumar işletmelerinin toplum refahı üzerinde daha fazla olumsuz etkisi olduğunu savunan çalışma, kumar işletmelerinin yerel bölgelerin yoksulluk ve yerleşim istikrarına göre gösterdiği heterojen etkiyi ele almaktadır. Bu çalışmanın üç temel beklentisi bulunmaktadır. Buna göre, kumar işletmelerinin olumsuz etkisinin dezavantajlı bölgelerde daha belirgin olması ve düşük yerleşim istikrarının, daha yüksek sosyal düzensizlik düzeyleriyle ilişkili olması beklenmektedir.

Amaç

Çalışmanın temel amacı, kumar işletmelerinin yoğunluğu ile İngiltere ve Galler’deki çeşitli suç türleri arasındaki ilişkiyi analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda bölgenin yoksulluk düzeyi ve yerleşim istikrarının etkisi ele alınmıştır. 

Yöntem

Metodoloji

Çalışmada, kumar işletmelerinin yoğunluğu ile farklı suç türleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla kentsel bölgeleri kapsayan nicel bir analiz gerçekleştirilmiştir. Veriler, İngiltere ve Galler’deki 5.875 kentsel MSOA (Orta Katman Süper Çıktı Alanları) düzeyinde toplanmıştır.

Veri Toplama ve Analiz

Çalışmada, Ordnance Survey İlgi Noktası verileri, Birleşik Krallık Polisi sokak düzeyindeki verileri, Birleşik Krallık Nüfus Sayımı ve Ulusal İstatistik Ofisi verileri birleştirilerek oluşturulan veri setinden yararlanılmıştır. Verilerin analizinde, sabit etkili Poisson modelleri kullanılmıştır. 

Bulgular

• Kumar işletmelerinin yoğun olduğu bölgelerde suç oranları daha yüksektir.

Çalışma, kumar işletmelerinin yoğun olduğu bölgelerde suç olaylarının daha sık görüldüğünü ortaya koymaktadır. Bu bölgelerde antisosyal davranışlar ve şiddet suçları, düşük ve orta düzey yoğunluğa sahip kumar işletmelerine sahip bölgelere kıyasla iki kat daha fazla görülmektedir. Ayrıca, yüksek kumar işletmesi yoğunluğuna sahip bölgelerin konut sahipliği oranlarının daha düşük,  nüfus yapısının da daha çeşitli olduğu belirtilmiştir.

• Kumar işletmelerinin yoğunluğundaki artış farklı suç türlerini artırmaktadır.

Çalışma, kumar işletmeleri yoğunluğundaki artışın antisosyal davranışlar, şiddet suçları, hırsızlık, mala zarar verme ve araç suçları dahil olmak üzere tüm suç türlerinde artışla ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca, kumar işletmelerinin suç üzerindeki etkisinin, failleri ve potansiyel hedefleri bir araya getiren “akşam ekonomisi” işletmelerine benzer biçimde, yerel bölgelerde suçun oluşumuna önemli ölçüde katkı sağladığı ortaya konmaktadır.

• Mahalle özellikleri suç düzeylerini etkilemektedir. 

Çalışma, konut sahipliği oranı ile küçük işletme yoğunluğunun yüksek olduğu bölgelerde suç oranlarının daha düşük olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, genç erkek nüfusunun ve evliliklerin sona erme düzeyinin yüksek olduğu mahallelerde sosyal düzensizlik de yüksekken, etnik homojenliğin yüksek olduğu bölgelerde suç oranlarının genel olarak daha düşük olduğu görülmektedir.

Çalışma, kumar işletmeleri yoğunluğu ile suç arasındaki ilişkinin özellikle dezavantajlı mahallelerde, hırsızlık ve soygun suçları açısından daha belirgin olduğunu göstermektedir. Ayrıca, yüksek konut sahipliği oranının beklenenin aksine, artan kumar işletmesi yoğunluğunun suç üzerindeki olumsuz etkilerine karşı koruyucu bir işlev görmediği ortaya konmaktadır.

Sonuç

Çalışma, kumar işletmelerinin yoğunluğu ile suç artışı arasındaki ilişkiyi tespit eden sonuçlara ulaşmıştır. Bahsedilen bu etkinin antisosyal davranışlar ve şiddet suçları arasında daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda çalışma, kumar işletmelerinin yerel topluluklar üzerindeki etkisine dikkat çekmekte; yoksulluk, kumar tesislerinin yoğunluğu ve yerleşim istikrarı faktörlerinin etkisini ele almaktadır. Kumar işletmelerinin yalnızca suç fırsatları yaratmadığı, aynı zamanda toplum içindeki dayanışmayı engelleyebildiği görülmüştür. Sonuç olarak çalışma, suçun kontrol altına alınması ve yerel suç oranlarının azaltılması için kumar işletmelerinin yoğunluğunun yakından izlenmesinin önemli bir politika aracı olabileceğini önermektedir.

Kaynak: Demireva, N., & Iacono, S. L. (2025). Gambling outlets as agents of local area disorganization: Crime and local institutions, the case of the UK. Acta Sociologica, 68(2), 238-259. https://doi.org/10.1177/00016993241298696 

İş-Aile Çatışması: Sınıfsal Bir Olgu mu?

Bu çalışma, farklı sınıfsal konumlardaki kadınlar arasında iş-aile çatışmasını incelemiş; iş aile çatışması ile depresyon ve kaygı belirtileri arasındaki ilişki ele alınmıştır. İzlanda’da gerçekleştirilen çalışmada, iş-aile çatışması ile ruh sağlığı arasındaki ilişki ve bu ilişkinin sınıfa bağlı olup olmadığı ele alınmıştır. İzlanda, uluslararası eşitlik endekslerinde üst sıralarda yer almasının yanı sıra, cinsiyet eşitsizliği düzeyinin düşük olmasıyla da öne çıkmaktadır. İzlanda’nın çalışan aileleri destekleyen politikaları ve eşitlikçi yaklaşımlarının yanında, iş-aile çatışması konusunda literatürün daha çok üst sosyal sınıflardaki kadınlara odaklandığı da ifade edilmektedir. Bu anlamda çalışma, işçi sınıfı kadınların psikolojik yükünü ele alarak sınıfsal bir kıyaslama yapmaktadır. 

Amaç

Çalışmanın amacı, iş-aile çatışması, ruh sağlığı ile sınıf ve cinsiyetin kesişimsel boyutları arasındaki ilişkinin daha detaylı biçimde ele alınması olarak açıklanmaktadır. Çalışmada, işçi sınıfı kadınların iş-aile çatışması nedeniyle duygusal sıkıntı yaşama olasılıklarının yüksek sosyal tabakadaki kadınlara oranla daha yüksek olacağı tahmin edilmiştir. 

Yöntem

Metodoloji

Araştırma, İzlanda'daki 25-64 yaş arası kadınları kapsayan kesitsel bir telefon anketi tasarımı kullanılarak yürütülmüştür. Sosyal sınıfı belirlemek için meslek temelli bir sınıflandırma olan Avrupa Sosyoekonomik Sınıflandırması (ESeC) kullanılmış; katılımcılar maaşlı sınıf, işçi sınıfı ve orta sınıf olarak üç gruba ayrılmıştır.

Veri Toplama ve Analiz

Veriler, İzlanda Ulusal Sicili ve Efling sendikasından seçilen örneklemden elde edilmiştir. Toplamda 3.361 kadınla iletişim kurulmuş ve 1.251 geçerli yanıt alınmıştır. Analiz, anket sırasında çalışan 1.068 kadınla sınırlandırılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkileri test etmek için En Küçük Kareler Regresyon Modelleri kullanılmıştır. 

Bulgular

• İş-aile çatışmasının ruh sağlığı üzerindeki etkisi sınıfa göre farklılaşmaktadır.

İş-aile çatışmasının hem depresyon hem de kaygı düzeyleriyle pozitif ilişkili olduğu görülmüştür. Ayrıca bu ilişkinin kadınların sınıfsal konumuna göre değiştiği, iş-aile çatışmasının depresyon ve kaygı üzerindeki etkisinin işçi sınıfındaki kadınlarda, maaşlı çalışan ve orta sınıf kadınlara kıyasla daha güçlü olduğu belirtilmiştir.

• Aile-iş çatışmasının depresyon üzerindeki etkisi işçi sınıfı kadınlarda daha güçlüdür.

Aile yaşamından kaynaklanan sorunların iş hayatına müdahalesi arttıkça, kadınların depresyon ve kaygı düzeylerinin de arttığı görülmüştür. Ancak sınıfsal farklılıklar yalnızca depresyon açısından anlamlı bulunmuş; aile-iş çatışmasının depresyon üzerindeki etkisinin işçi sınıfı kadınlarda, maaşlı çalışan ve orta sınıf kadınlara kıyasla daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık, aile-iş çatışması ile kaygı arasındaki ilişkide sınıfa bağlı anlamlı bir farklılaşma tespit edilmemiştir.

• Ekonomik kaynaklar ruh sağlığını koruyucu bir rol oynamaktadır.

Daha yüksek hane gelirine sahip kadınların depresyon ve kaygı yaşama olasılığının daha düşük olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, hanesinde çocuk bulunan kadınlarda kaygı düzeylerinin daha düşük olduğu tespit edilmiştir.

Sonuç

Araştırma, sınıfın iş-aile çatışmasının ruh sağlığı üzerindeki etkisini belirleyen temel bir faktör olduğunu kanıtlamaktadır. Çalışma, hem iş-aile hem de aile-iş çatışmasının kadınlarda depresyon ve kaygı düzeylerini artırdığını göstermektedir. Ayrıca bu ilişkinin sınıfsal konuma göre değiştiği, iş-aile çatışmasının depresyon ve kaygı üzerindeki etkisinin işçi sınıfı kadınlarda daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Benzer şekilde, aile-iş çatışmasının depresyon üzerindeki etkisi de işçi sınıfında daha belirgin gözükmektedir. Farklı sosyal sınıflardaki kadınların iş ve aile yaşamını dengeleme süreçlerinde farklı engellerle karşı karşıya kaldığı vurgulanmakta; bu sebeple işçi sınıfı annelerin durumlarının değerlendirilmesi gerekli görülmektedir. Bu bağlamda çalışma, konunun sınıfsal boyutunun önemine vurgu yapmaktadır.

Kaynak: Ragnarsdóttir, B. H., Bjarnadóttir, V. S., Hjálmsdóttir, A., & Víkingsdóttir, A. S. (2026). Work–family conflict: A classed phenomenon? Acta Sociologica, 69(1), 108-129. https://doi.org/10.1177/00016993241311150