İlgili Babalık Mümkün mü? İspanya ve Norveç’te Babalık Görevini Etkileyen Yapısal Unsurlar

Bu çalışma,  İspanya ve Norveç’te babalığa yüklenen anlamları ve bu anlamları şekillendiren yapısal unsurları incelemektedir. Batı toplumlarında babalığa yüklenen anlamlardaki değişim, bu alanın araştırılmasını gerekli kılmıştır. Bu araştırmanın İspanya ve Norveç özelinde karşılaştırılmalı olarak ele alınması ise iki ülkenin sahip olduğu yapısal ve politika temelli farklılıklarda kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda, babalığı şekillendiren yapısal unsurlar ele alınmış ve aile politikaları, cinsiyet, ev ve bakım sorumlulukları, iş hayatı gibi unsurlar çerçevesinde bir değerlendirme yapılmıştır. 

Amaç

Çalışmanın temel amacı, İspanya ve Norveç’te babaların davranışlarını şekillendiren yapısal unsurları incelemektir. Bu doğrultuda, babalıkta yaşanan dönüşümün bireysel davranışlardan ziyade, yeni babalık anlayışını destekleyen ya da sınırlayan yapısal faktörlerin etkisiyle şekillendiği hipotezi ele alınmıştır. 

Yöntem

Metodoloji

Bu çalışma, nitel görüşmeler ve nicel ikincil verilerin birlikte kullanıldığı metodolojik üçgenleme temelli bir tasarımla yürütülmüştür. 

Veri Toplama

Çalışmanın veri toplama sürecinde 11 kişi ile yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara ulaşmak için kartopu örnekleme yöntemi kullanılmış, görüşmeler iki ülkede (6’sı Norveç, 5’i İspanya) gerçekleştirilmiş ve 40-60 dakika arasında sürmüştür. Katılımcılar ebeveynler ve siyasi aktörlerden (6 ebeveyn, 5 siyasi aktör) oluşmuş; böylece hem politika hem de ebeveyn perspektifi bir arada değerlendirilmiştir. Nicel ikincil kaynaklar ise görüşülen kişilerin söylemlerinin ampirik kanıtlarla tutarlılığını test etmek için kullanılmıştır. Bu çerçevede, Avrupa Sosyal Anketi (European Social Survey, ESS), İş Gücü Anketi, Zaman Kullanımı Anketi’nden yararlanılmıştır. Bununla birlikte her iki ülkenin aile politikaları da incelenmiştir. 

Veri Analizi

Veri analizi için yarı yapılandırılmış görüşmeler öncelikle yazıya dökülmüş; sonrasında ise kodlama süreci başlamıştır. Kodlama süreci, görüşülen kişilerin söylemleri ve literatür incelemesi rehberliğinde yürütülmüştür. Verilerin tematik kodlaması ve analizi için NVIVO yazılımı kullanılmıştır. 

Bulgular

1) Ev ve bakım sorumluluklarında eşitsizlikler her iki ülkede devam etmekle birlikte, İspanya’da çok daha belirgindir. 

• Görüşmelerin sonunda, İspanyol bir babanın, eşlerinin işsiz kalması durumunda kendisini ailenin “ekonomik itici gücü” olarak tanımladığı ve bu durumun geleneksel rolleri yansıttığı görülmüştür. Bununla birlikte İspanya’da, iş ve aile sorumluluklarının dengelenmesi durumunda da işverenlerin çelişkili tepkiler verdiği ortaya konmuştur. Sonuç olarak İspanya örneğinde, işveren ve iş gücü piyasasındaki cinsiyete dair tutumlar nedeniyle, bakım ve çalışma düzenlemelerinin babalar ve anneler için farklılaştığı görülmüştür. 
• Norveç’te ise ev içi görevlerin eşit dağılımının daha yaygın olduğu görülmüştür. Buna karşın, eşitsizlikler çocuk bakımına kıyasla ev işlerinde hâlâ devam etmektedir.

2) Babalar ikincil bakıcılar olarak görülmektedir. 

• Araştırmanın bulguları sonucunda, İspanya özelinde kadınların bakım ve ev içi sorumluluklarında daha fazla rol aldıkları ve erkeklerin geçim kaynağını sağlayan kişi oldukları gözlenmiştir. 
• Norveç’te ise çocuk bakımına yönelik bu durum, İspanya’ya göre daha eşitlikçi bir yerden değerlendirilmiştir. 
• Her iki ülkede de eşitlik ideali kabul görmüş; bununla birlikte babalar ikincil bakıcılar olarak görülmüştür. 

3) Çalışma hayatının sunduğu koşullar ebeveynlik biçimlerini etkilemektedir. 

• Her iki ülkede de annelik, kadınların kariyerleri üzerinde olumsuz bir etkiye sahiptir. 
• Her iki ülkede de erkekler çoğunlukla tam zamanlı çalışmakla birlikte, yarı zamanlı çalışmanın Norveç’te daha yaygın olduğu gözlenmiştir. Bununla birlikte her iki ülkede de iş gücü piyasasındaki cinsiyete dayalı eşitsizliklerin, babaların çocuk bakımına katılımını sınırlandırdığı saptanmıştır. 
• Her iki ülke için de erkeklerde yarı zamanlı çalışma bakım odaklı bir tercih değilken, kadınlar açısından iş-aile uyumuyla doğrudan ilişkili görülmüştür. 
• İspanya’da erkeklerin bakım odaklı talepleri sınırlı biçimde kabul görürken, Norveç’te kurumsal desteğin daha güçlü olduğu ifade edilmiştir; buna karşın iş gücü piyasasındaki eşitsizlikler de devam etmektedir.

4) Ebeveynlik izinlerinin dağılımı, baba katılımını doğrudan etkilemektedir. 

• İspanya’da annelik izni 16 hafta, babalık izni ise 4 haftadır. Bulgular, ebeveyn izninin dengesiz dağılımının, babaların çocuk bakımına katılımını sınırlandırdığını ortaya koymaktadır.
• Norveç’te her iki ebeveyne de 10’ar haftalık izin tanınmakta, kalan 26 hafta ise ebeveynler arasında paylaşılabilmektedir. Bu bağlamda, Norveç’te çocuk bakımında görünürde daha eşit bir yapı gözlemlense de, pratikte paylaşımlı ebeveyn izninin toplumsal beklentiler nedeniyle eşit kullanılmadığı saptanmıştır. 

Sonuç

Sonuç olarak bulgular, Norveç’te annelerle eşit düzeyde çocuk bakımına katılan bir babalık modelinin teşvik edildiğini, ancak iş gücü piyasası ve ev içi iş bölümünde süregelen rol dağılımları nedeniyle bu eşitliğin pratikte sınırlı kaldığını göstermektedir. Paylaşımlı bakım stratejileri ailelere esneklik sunsa da, geleneksel değerler bu süreci zaman zaman eşitsiz bir şekilde yapılandırmıştır. İspanya’da ise babalar hâlen büyük ölçüde ikincil bakım veren konumunda olup modern babalık söylemleri ile geleneksel davranış kalıplarının bir arada var olması belirgin belirsizlikler yaratmaktadır. Her iki ülkede de babalık rollerinde bir dönüşüm süreci gözlemlenmekle birlikte, bu dönüşümün hızı ve yönü ülkelerin yapısal ve toplumsal bağlamlarına bağlı olarak farklılaşmaktadır.

Kaynak: Miguel, B. E.-S., Gandasegui, V. D., & Gorfinkiel, M. D. (2019). Is Involved Fatherhood Possible? Structural Elements Influencing the Exercise of Paternity in Spain and Norway. Journal of Family Issues, 40(10), 1364-1395. https://doi.org/10.1177/0192513X19839753