Projenin Amacı ve Kapsamı
Enstitü Sosyal olarak Kasım 2024'te başlattığımız İlkokul Çocuklarının Söz Varlığı Projesi'ni, Ekim 2025'te tamamladık. Türkiye'de çocuk diline dair sistematik veri tabanı eksikliğini gidermek, çocuklarımızın dil ve düşünce dünyasını keşfetmek ve eğitimde fırsat eşitliğine destek vermek amacıyla tasarladığımız bu proje, 6-10 yaş (ilkokul) grubundaki çocukların söz varlığını kapsamlı bir biçimde ortaya koymaktadır.
Çalışmada; son yirmi yıl içinde yayımlanan 483 adet çocuk kitabı, 128 adet MEB ders kitabı ve 228 adet çocuk dergisinden oluşan yazılı kaynakların yanı sıra, Türkiye genelinde 19 ilkokulda yapılan saha çalışması kapsamında 138 öğrenciden alınan ses kayıtları ve 2107 adet dijital içerikten (çizgi filmler, TRT Çocuk yapımları, YouTube içerikleri, uzun metraj animasyon filmleri) oluşan sözlü kaynaklar kullanılmıştır. Böylece hem yetişkinler tarafından çocuklara sunulan dil hem de çocukların kendi üretimleri, birlikte kayıt altına alınmıştır.
Katkı ve Sonuçlar
On milyonu aşkın sözcükten oluşan bir derlem havuzundan 6-10 yaş grubu için on dört bin kadar madde başı belirlenmiş; belirlenen bu sözcükler; aile, alet ve ekipmanlar, kültür ve toplum, bilim ve doğa, duygular, etik değerler gibi 27 üst kavram alanı, 160 alt kavram alanı olmak üzere toplam 187 farklı kavram alanına ayrılmış; sözcük sıklıkları, türleri ve çeşitliliği tespit edilmiştir.
Neden Önemli?
Söz varlığı, bireysel gelişimi beslediği kadar kültürel mirasın aktarımında da önemli bir rol oynar. Bu proje, çocukların söz varlığı dünyasını bilimsel bir çerçevede belgeleyerek çocuk dili üzerinden Türkçenin gelişimini anlamak için uzun vadeli ve yol gösterici bir kaynak olma özelliği taşımaktadır.
Projede elde edilen veriler; eğitim materyallerinin hazırlanmasında, müfredat geliştirmede, dil politikalarının şekillendirilmesinde ve Doğal Dil İşleme (NLP) süreçlerinde kullanılabilecek bilimsel bir temel sunmaktadır.
İlkokul Çocuklarının Söz Varlığı Projesi; akademik araştırmanın ötesinde, Türkçenin geleceğine yapılan güçlü bir yatırımdır.
Her çocuk, kelimelerle kendi dünyasını kurar.
Bu proje, o dünyaların kapılarını aralamaktadır.
Proje Ekibi
Dr. İpek Coşkun Armağan
İpek Coşkun Armağan, Hacettepe Üniversitesi İngiliz Dil Bilimi Bölümünde lisans eğitimini tamamladı, aynı zamanda sosyoloji alanında yan dal yaptı. Gazi Üniversitesi Sosyoloji Ana Bilim Dalında eğitimde eşitsizlikler konulu teziyle yüksek lisans derecesini, okullarda şiddet ve çatışma konulu teziyle de doktora derecesini aldı. Eğitim politikaları, eğitimde eşitlik, uluslararasılaşma, göç politikaları ve radikalleşme alanlarında ulusal ve uluslararası düzeyde yayımlanmış makale, araştırma ve kitap çalışmaları bulunan Armağan; 2009-2017 yılları arasında SETA Vakfında araştırmacı olarak görev yaptı, 2017-2021 yılları arasında Millî Eğitim Bakanlığında Bakan Danışmanı olarak aktif görev üstlendi, 2021-2023 yılları arasında ise Türkiye Maarif Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi olarak çalıştı. Ağustos 2023'ten beri Enstitü Sosyalin Genel Koordinatörlüğünü yürüten Dr. İpek Coşkun Armağan, aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı Sosyal ve Gençlik Politikaları Kurulu Üyesi olarak görev yapmaktadır.
Doç. Dr. Mehmet Gürlek
Mehmet Gürlek, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden 2001 yılında lisans derecesini aldı. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsünde 2006 yılında yüksek lisans, 2011 yılında ise doktora eğitimini tamamladı. 2012 yılında Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinde öğretim üyesi olarak akademik kariyerine devam etti. 2013 yılından itibaren İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dilbilimi Bölümünde öğretim üyesi olarak çalışmaya başladı, 2017 yılında doçent ünvanını aldı. Türkçenin söz varlığı ve sözlük bilimi üzerine çalışmalarına İstanbul Üniversitesinde devam etmektedir.
Dr. Öğr. Üyesi Ümit Atlamaz
Ümit Atlamaz, Boğaziçi Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği Bölümünden 2009 yılında lisans, 2012 yılında ise Dilbilim alanında yüksek lisans derecesini aldı. 2019 yılında ABD'de Rutgers Üniversitesinde Dilbilim alanında doktora eğitimini tamamladı. Akademik kariyerine 2010 yılında Boğaziçi Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak başladı, ardından 2011-2012 yıllarında Yalova Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak görev yaptı. 2013-2018 yılları arasında Rutgers Üniversitesinde öğretim asistanı olarak çalıştı. 2018-2019 yıllarında Facebook'ta, 2019-2021 yılları arasında ise Google'da dil bilimci olarak doğal dil işleme projelerinde çalıştı. 2021 yılından itibaren Boğaziçi Üniversitesi Dilbilimi Bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.
Öğr. Gör. Dr. Özlem Turan
Özlem Turan, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde 2014 yılında lisans derecesini aldı. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türk Dili Bilim Dalında 2017 yılında yüksek lisans, 2023 yılında ise doktora eğitimini tamamladı. 2018-2025 yılları arasında Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bölümünde lisans düzeyinde dersler verdi. 2021-2024 yıllarında yabancılara Türkçe öğretimi alanında Yunus Emre Enstitüsünde okutman olarak çalıştı. 2024 yılından bu yana Enstitü Sosyalde Söz Varlığı Proje Koordinatörü olarak görev yapan Turan, 2025'ten itibaren Marmara Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezinde öğretim görevlisi olarak çalışmaktadır.
Arş. Gör. Yasin Taşdemir
Yasin Taşdemir, 2009 yılında başladığı Boğaziçi Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği Bölümündeki lisans eğitimini 2014 yılında tamamladı. Aynı yıl Boğaziçi Üniversitesi Dilbilim Bölümünde yüksek lisansa kabul edildi. 2018 yılında tamamladığı yüksek lisans tezinde Türkçedeki minimal sözcükler aracılığıyla sözdizim, morfoloji ve fonoloji etkileşimlerini inceledi. 2018 yılında İstanbul Üniversitesi Dilbilim Bölümünde araştırma görevlisi olarak göreve başladı. 2019 yılında İstanbul Üniversitesi Dilbilimi Araştırmaları programında doktoraya kabul edildi. Hâlen sürdürdüğü doktora tezinde Türkçedeki sözcük vurgusunun anlamsal ve söz dizimsel öncüller aracılığıyla öngörülmesi ve bu öngörü mekanizmalarının ERP yöntemleriyle incelenmesi üzerine çalışmaktadır. Bunlara ek olarak dijital sözlük üretme, doğal dil işleme, yapay zekâ modelleri geliştirme ve eğitsel dijital oyun ve uygulama üretimi gibi alanlarda çalışmalar yapmaktadır.
Oğuz Özgür Uğur
Oğuz Özgür Uğur, lisans öğrenimini 2021 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dilbilimi Bölümünde, yüksek lisans öğrenimini 2024 yılında İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dilbilimi Araştırmaları Programında tamamladı. Yüksek lisans sürecinde Dilbilimi bölümünde asistan öğrenci olarak çeşitli dil projelerinde görev alan Uğur'un yer aldığı projeler arasında oyun geliştirme, sözlük çalışmaları, veri oluşturma ve işleme bulunmaktadır. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dilbilimi Araştırmaları Programında doktora öğrenimine devam eden Uğur, doğal dil işleme ve yapay zekâ modeli geliştirme çalışmalarını sürdürmektedir.
Özkan Yavuz
Özkan Yavuz, lisans öğrenimini 2015 yılında Dumlupınar Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı, yüksek lisans öğrenimini 2023 yılında İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dilbilimi Araştırmaları bölümünde tamamladı. 2023 yılı itibarıyla İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dilbilimi Araştırmaları bölümünde doktora öğrenimine başladı. 2017 yılından bu yana Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde İngilizce öğretmeni olarak görev yapmaktadır. Bilgisayar destekli dil öğretimi, dijital sözlük, doğal dil işleme, eğitsel oyun ve uygulama geliştirme alanlarında çeşitli projelerde görev alan Yavuz, bu alanlardaki çalışmalarına devam etmektedir.
Feyza Budan
Feyza Budan, lisans öğrenimine 2023 yılında Boğaziçi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dilbilim Bölümünde başlamış olup hâlen aynı bölümde eğitimine devam etmektedir. Akademik ilgi alanları arasında psikodilbilim ve dilin hesaplamalı yöntemlerle incelenmesi yer almaktadır. Enstitü Sosyalde Söz Varlığı projesinde araştırma stajyeri olarak veri temizleme ve düzenleme görevlerini üstlenmiştir. 2025 yılı yazında Erasmus+ stajı kapsamında Max Planck Psikodilbilim Enstitüsü Dil ve Hesaplama Laboratuvarında (LaCNS) araştırma stajyeri olarak yer almıştır. Yer aldığı projeye online olarak destek vermeye devam etmektedir.
